روز جهانی کتاب کودک مصادف با ۲ آوریل برابر با ۱۳ فروردین است که بعلت تلاقی آن با ۱۳ نوروز، در ایران به روز ۱۴ فروردین موکول شده است که به افتخار زادروز هانس کریستین اندرسن نویسنده داستان‌های کودکان نامگذاری شده‌است. هر سال در این روز توسط دفتر بین‌المللی کتاب برای نسل جوان IBBY) ) مراسم باشکوهی به این مناسبت برای بزرگداشت مقام کتاب کودک و ادبیات کودک و نوجوان در کشورهای جهان جشن گرفته می‌شود. این روز از سال ۱۳۴۹ در ایران به رسمیت شناخته شده ‌است و وزارت آموزش و پرورش در  سال  ۱۳۵۰  روز ۱۴ فروردین هر سال را روز جهانی کتاب کودک در ایران اعلام کرده است در این روز تلاش همه کشورهای دنیا بر این است تا توجه کودکان در سراسر جهان را به کتابخوانی جلب کند.

به نقل از وبسایت IBBY،  توسعه زبانی از سال‌های اولیه زندگی از اهمیت زیادی برخوردار است. به کارگیری ارتباط از طریق اعضای صورت، حرکت جسم و گریه کردن در کودکان نشان از ایجاد ارتباط زبانی و یادگیری زبانِ نشانه است.

 ذهن کودکان درست مانند اسفنج است و قادر است بیشتر از بزرگسالان اطلاعات را جذب کند. کودکان توانایی یادگیری هزاران کلمه و استفاده از آن را دارند. وجود محیطی که کودکان را به سوادآموزی تشویق کند حائز اهمیت زیادی است. یکی از مهم‌ترین روش‌های سوادآموزی به کودکان آموزش مهارت «خواندن» است زیرا خواندن سبب می‌شود کودکان موضوعات مختلفی را در ذهن تصور کنند، شخصیت‌هایی جدید در ذهن‌شان خلق کنند و با آنان هم‌ذات‌پنداری نمایند.

اهمیت کتابخوانی کودکان چنان زیاد است که دوم آوریل در دنیا با عنوان «روز جهانی کتاب کودک» خوانده می‌شود تا از ادبیات حوزه کودک تجلیل به عمل آید و کودکان را به خواندن کتاب تشویق کنند.

هر ساله یک کشور فرصت می‌یابد پشتیبانی مالی روز جهانی کتاب کودک را به عهده گیرد. در نتیجه حق انتخاب زمینه یا تِم سالیانه این روز توسط آن کشور انتخاب می‌شود. کشور پشتیبان می‌تواند نویسنده معروفی از کشور خود را برگزیند تا پیامی برای همه کودکان جهان درباره کتاب بنویسد.

پشتیبانی سال ۲۰۲۱ هم به عهده ایالات متحده و موضوع آن موسیقی کلمات است. طراحی پوستر روز جهانی کتاب کودک توسط «راجر ملو»، تصویرگر و نویسنده برزیلی انجام شد و پیام روز جهانی کتاب کودک امسال هم با عنوان «موسیقی واژه‌ها» نوشته مارگاریتا انگل، نویسنده و شاعر کوبایی_آمریکایی است.

بی‌شک کتابخوانی تأثیر زیادی در پیشرفت کودکان دارد، قدرت تخیل‌شان را افزایش می‌دهد، قدرت حافظه را ارتقا می‌دهد، و مهارت‌های مربوط به تفکر انتقادی را افزایش می‌دهد.

نیل گایمن، نویسنده معروف انگلیسی می‌گوید: «کتاب‌ها راهی برای ارتباط برقرار کردن مردگان با ما است. درس‌هایی که از آدم‌هایی که دیگر در میان ما نیستند می‌آموزیم، علومی که انسان در آن پیشرفت کرده است و این علم را از طریق کتاب به نسل‌های پس از خود انتقال داده است تا آن علم را گسترش دهند، نه اینکه وقت خود رابرای کشف و بررسی دوباره تلف کنند.»

اهمیت مطالعه در کودکان

به نقل از سمیه جهاندیده روانشناس کودک درباره اثر مطالعه بر سلامت کودکان از لحاظ روانشناسی: هر نوع مطالعه‌ای برای روح و روان هم خوب و هم بد است. همانطور که بسیاری از کتابهای آموزشی و با محتوا با رویکرد مثبت برای روح روان کودکان خوب و تأثیرگذار است، بالعکس کتابهای ضالّه و بی محتوا نیز تأثیر و نقش منفی و مخرّبی بر روح و روان کودکان خواهد گذاشت. لذا مطالعه‌ی کتب آموزنده و با محتوا به کودکان‌مان زمانی را برای فراغت از دنیای شلوغ و محصور با تکنولوژی‌ می‌دهد. کتاب‌های تخیلی، طنز، شعر و مصور همه و همه جایی در سلامت روح و روان کودکان دارند.

اگر کودکان با مشکل خاصی دست و پنجه نرم می‌کنند، خواندن کتابی با همان موضوع می‌تواند به او در یافتن راهی برای برون رفت از مشکل کمک کند و به او نشان می‌دهد که در این مشکل تنها نیست. کتاب خوانی، به خصوص کتاب‌های مصور، روش مؤثری برای آموزش نکات تربیتی به کودکان خردسال است.

نقش کتاب بر شخصیت کودکان

شاید پیش خود فکر کنید کودکان با خواندن کتاب فقط مدتی را در کنار مادر یا پدر به آرامش سپری می‌کنند و تنها فایده آن خوب به خواب رفتن کودک است اما این کار نه تنها برای امروز کودک مفید است بلکه روی شخصیت آینده وی نیز تاثیر مستقیم دارد.کودکان نیازمند آموختن مهارت‌های زندگی است و کتاب، منبعی مورد اعتماد در این زمینه است.

کتاب‌خوانی برای بچه‌ها، تمرینی برای کسب مهارت های اجتماعی، تعامل و گفت وگو با دیگران و نیز تمرین و تجربه‌ای برای خوب گوش دادن به شمار می رود همچنین قصه خوانی، گنجینه‌های واژگانی کودکان را پربار کرده و آنان را برای خواندن و نوشتن بهتر آماده می‌سازد و گوش دادن به داستان برای کودک تمرینی برای گفت وگو و احترام گذاشتن به دیگران نیز تلقی می‌شود.هرگاه به هنگام قصه خوانی و قصه گویی، بدون تکیه بر قصه کتاب، کودک را به مشارکت در ادامه دادن به قصه ترغیب کنیم، تعبیرها، اشاره‌ها، شخصیت‌پردازی‌ها و استفاده از واژه‌هایی که او برای بیان مقصود خود برمی گزیند، سبب تقویت تخیل و نیروی ابتکار در وجود کودک می شود. خواندن کتاب برای کودکان در گسترده‌تر شدن دایره لغات کودک، پرورش خلاقیت و کنجکاوی، افزایش تمرکز، یادگیری روش‌های حل مساله و آمادگی کودک برای ورود به مدرسه، بسیار تاثیرگذار است. همچنین کتابخوانی یکی از فعالیت های بسیار خوب و مفید برای تقویت ارتباط کودک با پدر و مادر است. گنجاندن ساعت کتابخوانی روزانه، مثلا قبل از ساعت خواب کودک میتواند عادت به کتابخوانی را در کودک ایجاد کند.

فواید کتابخوانی برای کودک

در مدرسه عملکرد بهتری دارند.

گنجینه لغات آنها پربارتر است.

در نوشتن انشا مشکلی ندارند و به شکلی خلاق می نویسند.

از نظر دستور زبان و نوع به کارگیری جملات، دقیق تر هستند.

منظور خود را در نوشتن، بهتر بیان می کنند.

اهمیت پرورش کودکان کتابخوان و تاثیری که بر جامعه میگذارند:

کتاب خواندن کودک را در معرض انواع موضوعات، فرهنگ‌ها و ایده‌ها قرار می‌دهد. او درک می‌کند که دانش گسترده‌ای در جهان وجود دارد و تشنه یادگیری و غرق شدن در موضوعات مختلف می‌شود. همینطور کودکان درک بسیار پایینی از جهان پیرامون‌شان دارند به این دلیل که بی‌تجربه هستند. اما خواندن کتاب در مورد آدم‌های مختلف، به کودکان کمک می‌کند که هم تفاوت‌ها را درک کنند و هم بفهمند که دیگران در چه شرایط و موقعیت‌هایی قرار دارند و کتاب به آنها حس همدردی، احترام، انسان دوستی، رفتارهای درست را می‌آموزد و الگوهای مناسب را به آن‌ها نشان میدهد.

خواندن کتاب از سنین کودکی سبب میشود تا این رفتار در کودکان به یک عادت صحیح تبدیل شود وبه جای استفاده مدام از فضای مجازی، کتاب را به عنوان دوست و سرگرمی انتخاب کنند .

در سال ۲۰۲۱ و بعد از گذشت دو سال از شیوع بیماری کرونا و تعطیلی مدارس، مهدکودک ها و مراکز آموزشی، اوقات فراغت کودکان افزایش یافته و با توجه به دور شدن کودکان از محیط آموزشی بهترین زمان برای دوستی کتاب و کودک است. این دوران میتواند یک دوره‌ی طلایی برای پرورش کودکان کتابخوان باشد که تبدیل به سرمایه‌های ارزشمند و تاثیرگذار برای آینده‌ی کشور و جهان باشند.

تهیه‌کننده: مبینا اسماعیلی